วันมาฆบูชา

วันมาฆบูชา
" Z" f$ _( R/ }0 ~6 \" J8 U, b; @! q
) C0 `8 V0 J2 y2 c' W, F+ e

- }7 L1 H( O: p1 |7 X& Zความหมายวันมาฆบูชา
6 g  Z8 K6 ]% v, K5 r+ xวันมาฆบูชา หมายถึง การบูชา ในวันเพ็ญเดือน ๓ เนื่องในโอกาสคล้าย วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์4 K, S7 V1 W( D: P) N- V

- R  G- P% I6 t( P4 D/ v8 ?- hความสำคัญวันมาฆบูชา& E8 F6 v3 j' R7 M6 [" j
วันมาฆบูชา เป็นวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ มีเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าจำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ โดยมิได้นัดหมายกันพระสงฆ์ ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์* ?2 c, q2 {- S
) s3 S% d  ]3 G$ }6 v* f
ผู้ได้อภิญญา ๖และเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบท โดยตรงจากพระพุทธเจ้า ในวันนี้พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เหล่านั้น ซึ่งเป็นทั้งหลักการอุดมการณ์และวิธีการปฏิบัติที่ นำไปใช้ได้ทุกสังคม มีเนื้อหา โดยสรุปคือให้ละ# e; g( ~" Q) n

5 I4 l/ M/ l* a  b! t& V1 `ความชั่วทุกชนิด ทำความดี ให้ถึงพร้อมและทำจิตใจให้ผ่องใส' w% _5 q( k( |0 r/ d

- c8 }; ?3 ?5 _8 B7 Z. V4 `ประวัติความเป็นมาวันมาฆบูชา
) [9 o: H2 |4 n๑. ส่วนที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ ๙ เดือนขณะนั้นเมื่อเสร็จพุทธกิจแสดงธรรมที่ถ้ำสุกรขาตาแล้ว เสด็จมาประทับที่วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดียในปัจจุบัน วันนั้นตรงกับวันเพ็ญ เดือนมาฆะหรือเดือน
6 R  X/ c  ?: L: h* h1 c
$ n& R; }" Y& d! k๓ในเวลาบ่ายพระอรหันต์สาวกของพระพุทธเจ้า มาประชุม พร้อมกัน ณ ที่ประทับของพระพุทธเจ้า นับเป็นเหตุอัศจรรย์ ที่มีองค์ประกอบสำคัญ ๔ ประการ เรียกว่าว่า วันจาตุรงคสันนิบาต' N0 J0 y; r! b  U7 z

# q6 j$ D- l& U: Aคำว่า "จาตุรงคสันนิบาต" แยกศัพท์ได้ดังนี้ คือ
. C* j8 B/ X/ Y2 b
) I! @* M; B9 W"จาตุร" แปลว่า ๔ + N1 {7 y% Z  i! o, ~
"องค์" แปลว่า ส่วน " {0 T7 K4 w2 [8 c
"สันนิบาต" แปลว่า ประชุม
3 z% S: H! w- @/ Uฉะนั้นจาตุรงคสันนิบาตจึงหมายความว่า "การประชุมด้วยองค์ ๔" กล่าวคือมีเหตุการณ์พิเศษที่เกิดขึ้นพร้อมกันในวันนี้ คือ0 r. h7 |- W2 Z1 X" y9 _* S

8 k$ f0 K; D" q4 z1 ^* `& W1. เป็นวันที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้า จำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมพร้อมกันที่เวฬุวันวิหารในกรุงราชคฤห์ โดยมิได้นัดหมาย" D% I% p' N) w6 I6 ]! `

9 h+ z7 }  g3 K6 a+ y4 Y2. พระภิกษุสงฆ์เหล่านี้ล้วนเป็น "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" คือเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น1 p' m: Z3 r( }7 O- I9 D

4 X  s5 k( s, i; V3. พระภิกษุสงฆ์ทุกองค์ที่ได้มาประชุมในครั้งนี้ ล้วนแต่เป็นผุ้ได้บรรลุพระอรหันต์แล้วทุก ๆองค์
1 C) r( {, c$ _$ q8 F, x1 g9 \" ]- d4 y" D+ x9 i, f
4. เป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงกำลังเสวยมาฆฤกษ
( j* n& Q* m% w9 ?! X4 ~
2 B, m2 }% E* t7 zประวัติวันมาฆบูชา$ U+ B/ k/ x: Z3 f9 d' q- F
% U  @3 s& o/ @4 v
มูลเหตุ
8 g6 \3 ?) R6 l' g9 P& f; M# L3 ^หลังจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 และได้ทรงประกาศพระศาสนาและส่งพระอรหันตสาวกออกไปจาริกเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนายังสถานที่ต่าง ๆ ล่วงแล้วได้ 9 เดือน ในวันที่ใกล้พระจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (วันขึ้น 15 ค่ำ $ f7 k8 E  F" N" W! w8 ~5 |& S
1 \$ F7 B4 R/ x0 x3 t$ ^  R1 i
เดือน 3) พระอรหันต์ทั้งหลายเหล่านั้นต่างได้ระลึกว่า วันนี้เป็นวันสำคัญของศาสนาพราหมณ์ อันเป็นศาสนาของตนอยู่เดิม ก่อนที่จะหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า และในลัทธิศาสนาเดิมนั้นเมื่อถึงวันเพ็ญเดือนมาฆะ เหล่าผู้ศรัทธา
: w# H6 t* B  I4 F8 E. p
6 R% h/ M0 @1 pพราหมณลัทธินิยมนับถือกันว่าวันนี้เป็นวันศิวาราตรี โดยจะทำการบูชาพระศิวะด้วยการลอยบาปหรือล้างบาปด้วยน้ำ แต่มาบัดนี้ตนได้เลิกลัทธิเดิมหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าแล้ว จึงควรเดินทางไปเข้าเฝ้าบูชาฟังพระสัทธรรมจาก
, ~6 m; M& A7 y+ K
* Y/ @! S; H7 L* T9 w% ?: b6 m8 J( |พระพุทธเจ้า พระอรหันต์เหล่านั้นซึ่งเคยปฏิบัติศิวาราตรีอยู่เดิม จึงพร้อมใจกันไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย9 l2 K) ^! b9 {4 m

+ L# a/ b, E1 Z; {6 G7 V' a/ f( cมีผู้กล่าวว่า สาเหตุสำคัญที่ทำให้พระสาวกทั้ง 1,250 องค์มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย มาจากในวันเพ็ญเดือน 3 ตามคติพราหมณ์ เป็นวันพิธีศิวาราตรี พระสาวกเหล่านั้นซึ่งเคยนับถือศาสนาพราหมณ์มาก่อนจึงได้เปลี่ยนจากการรวมตัว' c  Z+ O2 s0 }/ F. R4 a
' Y) }6 D. \6 O8 \4 E* @' ~: \
กันทำพิธีชำระบาปตามพิธีพราหมณ์ มารวมกันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแทน+ s2 b. k( S2 M2 M5 a& W

; l  G/ r$ k; ~* |
# D: O6 k, A" C; H3 _
8 n4 G0 c& o) d+ J* h) wโอวาทปาฏิโมกข์
* }# U. p' P& o* c  r6 uหลักคำสอนสำคัญของพระพุทธศาสนา หรือคำสอนอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระพุทธพจน์ ๓ คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระเวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน ๓ ที่เราเรียก
  r; P7 B/ ~, d5 g, W
+ }! R3 F5 M' i* s0 wกันว่าวันมาฆบูชา (ถรรถกถากล่าวว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์นี้ แก่ที่ประชุมสงฆ์ตลอดมา เป็นเวลา ๒๐ พรรษา ก่อนที่จะโปรดให้สวดปาฏิโมกข์อย่างปัจจุบันนี้แทนต่อมา), คาถาโอวาทปาฏิโมกข์ มีดังนี้ (โอวาทปาติโมกข์ ก็เขียน)
3 A8 `# _2 n8 t) L5 `
! }% K* [  _3 w: K6 Nสพฺพปาปสฺส อกรณํกุสลสฺสูปสมฺปทา3 n, q# }7 r! u( s7 e2 W; n
สจิตฺตปริโยทปนํเอตํ พุทธาน สาสนํฯ$ W" x8 x5 z0 y  X) t; h* x
ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา3 j- S: e" X! l7 X3 t
นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา1 o" N3 B' k3 Y) e
น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี2 u2 k/ B. T  z7 x$ A' q/ M1 _/ y
สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโตฯ
1 A7 X# @2 p3 |) x+ vอนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร
7 s% q' L+ O  {! [% Q: tมตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ
; y. {" z3 A# T  N8 Z7 l" |อธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทฺธาน สาสนํฯ1 |. b" x$ C) |: B5 V
0 B4 Z5 [9 n8 n$ j  X
แปล : การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ๑ การบำเพ็ญแต่ความดี ๑ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขันติ คือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง, พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวว่านิพพาน เป็นบรมธรรม, ผู้ทำร้ายคน
7 J2 B8 b' m' m+ f# F# ?
' u8 Q, ^6 d' Fอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต,ผู้เบียดเบียนคนอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะการไม่กล่าวร้าย ๑ การไม่ทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาฏิโมกข์ ๑ ความเป็นผู้รู้จักประมาณในอาหาร ๑ ที่นั่งนอนอันสงัด ๑ ความเพียรในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้ง
, d# x* g% c& |& ?& m7 M
* c% l. X  i8 C( @หลายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป และจำกันได้มาก ก็คือ ความในคาถาแรกที่ว่า ไม่ทำชั่ว ทำแต่ความดี ทำจิตใจให้ผ่องใส8 m( a8 [5 M; b

3 O( T% @" o5 e0 q* qสถานที่สำคัญเนื่องด้วยวันมาฆบูชา (พุทธสังเวชนียสถาน)* n7 o4 n3 g  g1 c% h  ~
/ m3 t+ H+ V7 {: X
พระพุทธรูปยืนกลางมณฑลมหาสังฆสันนิบาต ในโบราณสถานวัดเวฬุวันมหาวิหาร เมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร อินเดีย (เป็นพระพุทธรูปสร้างใหม่ ปัจจุบันเป็นสถานที่จาริกแสวงบุญสำคัญของชาวพุทธทั่วโลก)เหตุการณ์สำคัญที่เกิดในวันมาฆบูชา เกิด
" ?  k' w) v; b/ y0 y4 q% V. H( Q5 G6 L/ X6 v
ภายในบริเวณที่ตั้งของ "กลุ่มพุทธสถานโบราณวัดเวฬุวันมหาวิหาร" ภายในอาณาบริเวณของวัดเวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งลานจาตุรงคสันนิบาตอันเป็นจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชานั้น ยังคงเป็นที่ถกเถียงและหาข้อสรุปทาง
0 W4 S/ g& D2 w3 Z; ?- K2 G; n0 I2 K/ c2 [; k2 {
โบราณคดีไม่ได้มาจนถึงปัจจุบัน& j+ s4 w: e' t. P: E

$ `. k8 P0 K2 V9 u; Rวัดเวฬุวันมหาวิหาร) i' W0 e( D& n" Y" x* n- ~0 D
"วัดเวฬุวันมหาวิหาร" เป็นอาราม (วัด) แห่งแรกในพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่ใกล้เชิงเขาเวภารบรรพต บนริมฝั่งแม่น้ำสรัสวดีซึ่งมีตโปธาราม (บ่อน้ำร้อนโบราณ) คั่นอยู่ระหว่างกลาง นอกเขตกำแพงเมืองเก่าราชคฤห์ (อดีตเมืองหลวงของแคว้นมคธ) รัฐ
6 X5 A7 \+ H# e, a$ Q& [  Q, ]+ F" H& W) r9 l9 N- d9 O
พิหาร ประเทศอินเดียในปัจจุบัน (หรือ แคว้นมคธ ชมพูทวีป ในสมัยพุทธกาล)
9 ~! r' R& {; @! x
, R- C' Z% g3 f) ^# B. t
: H5 F  Y% n% z0 f" H0 S  j. ^6 s- u, E& G$ Q+ ]. `; X9 M
วัดเวฬุวันในสมัยพุทธกาล
' W; \6 p5 K4 D% n- B3 {; mเดิมวัดเวฬุวันเป็นพระราชอุทยานสำหรับเสด็จพระพาสของพระเจ้าพิมพิสาร เป็นสวนป่าไผ่ร่มรื่นมีรั้วรอบและกำแพงเข้าออก เวฬุวันมีอีกชื่อหนึ่งปรากฏในพระสูตรว่า "พระวิหารเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน"หรือ "เวฬุวันกลันทกนิวาป" (สวนป่าไผ่
& G1 `' w% x( c; ^' r9 M( \, F1 p3 U1 A4 f, K/ M  v& N9 s  T; Z
สถานที่สำหรับให้เหยื่อแก่กระแต) พระเจ้าพิมพิสารได้ถวายพระราชอุทยานแห่งนี้เป็นวัดในพระพุทธศาสนาหลังจากได้สดับพระธรรมเทศนาอนุปุพพิกถาและจตุราริยสัจจ์ ณ พระราชอุทยานลัฏฐิวัน (พระราชอุทยานสวนตาลหนุ่ม) โดยในครั้งนั้น
9 E/ M. L% l0 h" m+ `
! Q, w3 n! ?% l9 B: vพระองค์ได้บรรลุพระโสดาบัน เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนา และหลังจากการถวายกลันทกนิวาปสถานไม่นาน อารามแห่งนี้ก็ได้ใช้เป็นสถานที่สำหรับพระสงฆ์ประชุมจาตุรงคสันนิบาตครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนา อันเป็นเหตุการณ์สำคัญใน) [5 @2 r! O$ h1 I3 B

" K; J3 v, k: X' A8 h7 Bวันมาฆบูชา0 m- b8 Y3 g9 T+ `- G2 H: [

. P0 g# M7 w. z* S0 B2 g$ _วัดเวฬุวันหลังการปรินิพพาน
+ r8 v% J, ^# J8 I/ i- O5 Eหลังพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพาน วัดเวฬุวันได้รับการดูแลมาตลอด โดยเฉพาะมูลคันธกุฎีที่มีพระสงฆ์เฝ้าดูแลทำการปัดกวาดเช็ดถูปูลาดอาสนะและปฏิบัติต่อสถานที่ ๆ พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่ทุก ๆ แห่ง เหมือนสมัยที่พระพุทธองค์ทรงพระชนม
  o6 g2 w7 r: A7 J4 ]4 M# S3 w
8 k" K$ V7 C9 j  C7 D6 Eชีพอยู่มิได้ขาด โดยมีการปฏิบัติเช่นนี้ติดต่อกันกว่าพันปี  n, L: R% g5 a+ i( H2 i/ U

. r- R; O  `% Zแต่จากเหตุการณ์ย้ายเมืองหลวงแห่งแคว้นมคธหลายครั้งในช่วง พ.ศ. 70 ที่เริ่มจากอำมาตย์และราษฎรพร้อมใจกันถอดกษัตริย์นาคทัสสก์แห่งราชวงศ์ของพระเจ้าพิมพิสารออกจากพระราชบัลลังก์ และยกสุสูนาคอำมาตย์ซึ่งมีเชื้อสายเจ้าลิจฉวีในกรุง
% P! X, F7 ~8 _0 N6 z% b7 Z- M0 `, S. L& g$ f
เวสาลีแห่งแคว้นวัชชีเก่า ให้เป็นกษัตริย์ตั้งราชวงศ์ใหม่แล้ว พระเจ้าสุสูนาคจึงได้ทำการย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธไปยังเมืองเวสาลีอันเป็นเมืองเดิมของตน และกษัตริย์พระองค์ต่อมาคือพระเจ้ากาลาโศกราช ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสุสูนาค
/ C: H8 E# @, |4 y/ T( r% c" Z+ f* m  x4 _! O
ได้ย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธอีก จากเมืองเวสาลีไปยังเมืองปาตลีบุตร ทำให้เมืองราชคฤห์ถูกลดความสำคัญลงและถูกทิ้งร้าง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้วัดเวฬุวันขาดผู้อุปถัมภ์และถูกทิ้งร้างอย่างสิ้นเชิงในช่วงพันปีถัดมา
: I0 c. X7 W3 f- I; S: |* u
+ P# ^8 @. Y+ {: iโดยปรากฏหลักฐานบันทึกของหลวงจีนฟาเหียน (Fa-hsien) ที่ได้เข้ามาสืบศาสนาในพุทธภูมิในช่วงปี พ.ศ. 942 - 947 ในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ที่ ๒ (พระเจ้าวิกรมาทิตย์) แห่งราชวงศ์คุปตะ ซึ่งท่านได้บันทึกไว้ว่า เมืองราชคฤห์อยู่  G# w) g! L; h0 g+ G/ K; R

1 m- f& J) V/ _2 i& l% M8 M( v: @ในสภาพปรักหักพัง แต่ยังทันได้เห็นมูลคันธกุฎีวัดเวฬุวันปรากฏอยู่ และยังคงมีพระภิกษุหลายรูปช่วยกันดูแลรักษาปัดกวาดอยู่เป็นประจำ แต่ไม่ปรากฏว่ามีการบันทึกถึงสถานที่เกิดเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตแต่ประการใด* G5 \; a& m0 m3 S
! h  V  c/ G! C2 B+ `
แต่หลังจากนั้นประมาณ 200 ปี วัดเวฬุวันก็ถูกทิ้งร้างไป ตามบันทึกของพระถังซำจั๋ง (Chinese traveler Hiuen-Tsang) ซึ่งได้จาริกมาเมืองราชคฤห์ราวปี พ.ศ. 1300 ซึ่งท่านบันทึกไว้แต่เพียงว่า ท่านได้เห็นแต่เพียงซากมูลคันธกุฎีซึ่งมี/ O. V, G9 q) W) X" ^

1 O9 q" o, \8 p( C+ F# v4 I$ Mกำแพงและอิฐล้อมรอบอยู่เท่านั้น (ในสมัยนั้นเมืองราชคฤห์โรยราถึงที่สุดแล้ว พระถังซำจั๋งได้แต่เพียงจดตำแหน่งที่ตั้งทิศทางระยะทางของสถูปและโบราณสถานเก่าแก่อื่น ๆ ในเมืองราชคฤห์ไว้มาก ทำให้เป็นประโยชน์แก่นักประวัติศาสตร์และนัก3 w% U* v' b5 ]  s
  K$ e& Y( S& V' W. k) w' [; h
โบราณคดีในการค้นหาโบราณสถานต่าง ๆ ในเมืองราชคฤห์ในปัจจุบัน)/ H6 F% W2 [5 L% K4 p9 G. V9 L
; ?' H0 z4 F5 ]$ T1 w
จุดแสวงบุญและสภาพของวัดเวฬุวันในปัจจุบัน: `4 z# ^" x& \
ปัจจุบันหลังถูกทอดทิ้งเป็นเวลากว่าพันปี และได้รับการบูรณะโดยกองโบราณคดีอินเดียในช่วงที่อินเดียยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ วัดเวฬุวัน ยังคงมีเนินดินโบราณสถานที่ยังไม่ได้ขุดค้นอีกมาก สถานที่สำคัญ ๆ ที่พุทธศาสนิกชนในปัจจุบันนิยม
$ ]1 J9 u1 @4 i1 Y) l% b6 ?
6 y! V+ n5 n# o0 O9 `ไปนมัสการคือ "พระมูลคันธกุฎี" ที่ปัจจุบันยังไม่ได้ทำการขุดค้น เนื่องจากมีกุโบร์ของชาวมุสลิมสร้างทับไว้ข้างบนเนินดิน, "สระกลันทกนิวาป" ซึ่งปัจจุบันรัฐบาลอินเดียได้ทำการบูรณะใหม่อย่างสวยงาม, และ "ลานจาตุรงคสันนิบาต" อันเป็นลานเล็ก
9 M7 b7 G% m# l& g! b
; k; U( ]0 K) r9 h8 M* j8 [. Bๆ มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางประทานพรอยู่กลางซุ้ม ลานนี้เป็นจุดสำคัญที่ชาวพุทธนิยมมาทำการเวียนเทียนสักการะ (ลานนี้เป็นลานที่กองโบราณคดีอินเดียสันนิษฐานว่าพระพุทธองค์ทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ในจุดนี้), F  {3 r9 Z/ X

* n4 b9 v# H6 n4 B' d3 lจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชา (ลานจาตุรงคสันนิบาต). F8 W! c* j. ]+ \
ถึงแม้ว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตจะเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งที่เกิดในบริเวณวัดเวฬุวันมหาวิหาร แต่ทว่าไม่ปรากฏรายละเอียดในบันทึกของสมณทูตชาวจีนและในพระไตรปิฎกแต่อย่างใดว่าเหตุการณ์ใหญ่นี้เกิดขึ้น ณ จุดใดของวัดเวฬุวัน รวมทั้ง
) ~: E( n* b3 \0 t5 z$ {, w' P$ z7 u. p. \: Z  l; N
จากการขุดค้นทางโบราณคดีก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่ามีการทำเครื่องหมาย (เสาหิน) หรือสถูประบุสถานที่ประชุมจาตุรงคสันนิบาตไว้แต่อย่างใด (ตามปกติแล้วบริเวณที่เกิดเหตุการณ์สำคัญทางพระพุทธศาสนา มักจะพบสถูปโบราณหรือเสาหินพระ
. B2 L! x  Q/ _; W& i
: O7 ~( P. d6 @. d' [เจ้าอโศกมหาราชสร้างหรือปักไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายสำคัญสำหรับผู้แสวงบุญ) ทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถทราบโดยแน่ชัดว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตเกิดขึ้นในจุดใดของวัด
8 L: ?7 i4 Q' Q* a4 l: @8 i5 m9 E* B0 c: d
ในปัจจุบันกองโบราณคดีอินเดียได้แต่เพียงสันนิษฐานว่า "เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดในบริเวณลานด้านทิศตะวันตกของสระกลันทกนิวาป" (โดยสันนิษฐานเอาจากเอกสารหลักฐานว่าเหตุการณ์ดังกล่าวมีพระสงฆ์ประชุมกันมากถึงสองพันกว่ารูป และ
% C4 n+ j, ^0 ?; b/ e, T) D- y, H3 Q  v1 n6 G0 E. e
เกิดในช่วงที่พระพุทธองค์พึ่งได้ทรงรับถวายอารามแห่งนี้ การประชุมครั้งนั้นคงยังต้องนั่งประชุมกันตามลานในป่าไผ่ เนื่องจากเสนาสนะหรือโรงธรรมสภาขนาดใหญ่ยังคงไม่ได้สร้างขึ้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันลานด้านทิศตะวันตกของสระ
" p4 m" E# G( h7 A! V! ~8 H7 Y* e- `5 q! C) _! v9 D; T+ F- Z
กลันทกนิวาป เป็นลานกว้างลานเดียวในบริเวณวัดที่ไม่มีโบราณสถานอื่นตั้งอยู่) โดยได้นำพระพุทธรูปยืนปางประทานพรไปประดิษฐานไว้บริเวณซุ้มเล็ก ๆ กลางลาน และเรียกว่า "ลานจาตุรงคสันนิบาต" ซึ่งในปัจจุบันก็ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่าลาน
1 H' o; I  l4 o5 O, x9 k  b. A) x
จาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริงอยู่ในจุดใด และยังคงมีชาวพุทธบางกลุ่มสร้างซุ้มพระพุทธรูปไว้ในบริเวณอื่นของวัดโดยเชื่อว่าจุดที่ตนสร้างนั้นเป็นลานจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริง แต่พุทธศาสนิกชนชาวไทยส่วนใหญ่ก็เชื่อตามข้อสันนิษฐานของกอง3 @% L  Z/ R; v( b5 }& K
: B/ G, f8 M8 a' e1 {! m8 F! Q
โบราณคดีอินเดียดังกล่าว โดยนิยมนับถือกันว่าซุ้มพระพุทธรูปกลางลานนี้เป็นจุดสักการะของชาวไทยผู้มาแสวงบุญจุดสำคัญ 1 ใน 2 แห่งของเมืองราชคฤห์ (อีกจุดหนึ่งคือพระมูลคันธกุฎีบนยอดเขาคิชกูฏ)
' ?4 h( h3 n0 r0 v6 A, ]! B
/ v2 L7 |# W4 G! Hกิจกรรมต่างๆ ที่ควรปฏิบัติในวันมาฆบูชา9 c% D- w7 p* t) ?; k3 P0 _5 _( W

' U; Z0 Y3 p. V; [& B- f การปฎิบัติตนสำหรับพุทธศาสนาในวันนี้ก็คือ การทำบุญ ตักบาตรในตอนเช้า หรือไม่ก็จัดหาอาหารคาวหวานไปทำบุญฟังเทศน์ที่วัด ตอนบ่ายฟังพระแสดงพระธรรมเทศนา ในตอนกลางคืน จะพากันนำดอกไม้ ธูปเทียน ไปที่วัดเพื่อชุมนุมกันทำพิธี
( h5 x; u1 ?: k
1 g7 P" D3 E1 _( K0 t8 \! p1 sเวียนเทียน รอบพระอุโบสถ พร้อมกับพระภิกษุสงฆ์โดยเจ้าอาวาสจะนำว่า นะโม ๓ จบ จากนั้นกล่าวคำ ถวาย ดอกไม้ธูปเทียน ทุกคนว่าตาม จบแล้วเดิน เวียนขวา ตลอดเวลาให้ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ จนครบ ๓ รอบ
" i5 g0 j+ k- f' _+ I$ z' u
$ ?( u" t5 i+ U5 Tแล้วนำดอกไม้ ธูปเทียนไปปักบูชาตามที่ทางวัด เตรียมไว้ เป็นอันเสร็จพิธี
% A# A4 ]; P7 p' _0 a$ a- g& W& ~# T$ s3 e& P6 z) ~
ขอบคุณข้อมูลจาก : dhammathai.org,วิกิพีเดีย
; _. O1 h0 k$ c$ ?  X
/ r  }0 f7 u9 T1 y9 s0 {
# ]$ E0 V& p# }4 R* T" ~( b- c  `; P4 W$ C  ?7 e9 n" r3 E
การถือปฏิบัติวันมาฆบูชาในประเทศไทย
2 C# [' F  w9 M2 G7 G0 [พิธีวันมาฆบูชานี้ เดิมทีเดียวในประเทศไทยไม่เคยทำมาก่อน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายไว้ว่าเกิดขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยทรงถือตามแบบของโบราณบัณฑิตที่
5 ^, x2 J5 _* K, \1 [+ `8 ^
9 e9 o, o5 F; H, }ได้นิยมกันว่า วันมาฆะบูรณมี พระจันทร์เสวยฤกษ์มาฆะเต็มบริบูรณ์เป็นวันที่พระอรหันต์สาวกของ พระพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ รูป ได้ประชุมกันพร้อมด้วยองค์ ๔ ประการ เรียกว่า7 b+ q' X3 X, s. r% B9 n- \2 [* S

/ \" D' e& A4 O/ X- g4 K( tจาตุรงคสันนิบาตพระพุทธเจ้าได้ตรัสเทศนาโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เป็นการ ประชุมใหญ่ และเป็นการอัศจรรย์ในพระพุทธศาสนา นักปราชญ์ จึงถือเอาเหตุนั้นประกอบ การสักการบูชาพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์สาวก ๑,๒๕๐ รูปนั้น ให้
8 n5 J2 K" q1 ?/ w" o( C4 n! P* s* p+ b8 ]3 K3 w! l3 B
เป็นที่ตั้งแห่งความ เลื่อมใสการประกอบพิธีมาฆะบูชา ได้เริ่มในพระบรมมหาราชวังก่อน
% b% v  W. J, W* z1 m  Y* M3 f
& N0 @  c* P) g8 U$ }ในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีพิธีการพระราชกุศลในเวลาเช้า พระสงฆ์ วัดบวรนิเวศวิหารและ วัดราชประดิษฐ์ ๓๐ รูป ฉันในพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เวลาค่ำ เสด็จออกทรงจุด ธูปเทียนเครื่อง มนัสการแล้ว พระสงฆ์สวดทำวัตรเย็นเสร็จแล้ว สวด
9 ^' f1 B  ~" I0 _
- d. c9 I3 R) M, g5 Pมนต์ต่อไปมี สวดคาถาโอวาทปาติโมกข์ด้วยสวดมนต์ จบทรงจุดเทียนรายตามราวรอบพระอุโบสถ ๑,๒๕๐ เล่ม มีการประโคมอีกครั้งหนึ่งแล้วจึงมีการเทศนา โอวาทปาติโมกข์  b& _! j$ Z9 Z1 `" t) v1 Q4 c
๑ กัณฑ์เป็นทั้งเทศนาภาษาบาลีและ ภาษาไทย เครื่องกัณฑ์ มีจีวรเนื้อดี ๑ ผืน เงิน ๓ ตำลึง และขนมต่าง ๆ เทศนาจบพระสงฆ์ ซึ่งสวดมนต์ ๓๐ รูป สวดรับการประกอบพระราชกุศลเกี่ยวกับ วันมาฆบูชาในสมัยรัชกาลที่ ๔ นั้น พระบาทสมเด็จพระ& j0 k1 e. C& Z; j

& k4 m! x/ W2 T( ]- T: dจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จออกประกอบพิธีด้วยพระองค์เองทุกปีมิได้ขาด สมัยต่อมามีการเว้นบ้าง เช่น รัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จออกเองบ้าง มิได้ เสด็จออกเองบ้างเพราะมักเป็นเวลาที่ประสบกับเวลาเสด็จ8 J, L4 Y0 t" T( u: l

- q" O) \4 F0 g( N7 Wประพาส หัวเมืองบ่อย ๆ หากถูกคราวเสด็จไปประพาสบางปะอินหรือพระพุทธบาท พระพุทธฉาย พระปฐมเจดีย์ พระแท่นดงรัง ก็จะทรงประกอบพิธีมาฆบูชา ในสถานที่นั้น ๆ ขึ้นอีก ส่วนหนึ่งต่างหากจากในพระบรมมหาราชวังเดิมทีมีการประกอบพิธี
) o- D6 }- }. S7 h+ F  x; [! M; l" J0 t9 z
ในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาก็ขยายออกไป ให้พุทธบริษัทได้ ปฏิบัติตามอย่างเป็นระบบสืบมาจนปัจจุบัน มีการบูชา ด้วยการเวียนเทียน และบำเพ็ญกุศลต่าง ๆ ส่วนกำหนดวันประกอบพิธีมาฆบูชานั้น ปกติตรงกับวันเพ็ญ เดือน ๓ หากปีใด เป็น
9 c: j# w" P5 p
! V- [9 G% v1 E4 a1 pอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหนจะเลื่อนไปตรงกับวันเพ็ญเดือน ๔2 m5 k/ }; u# V/ x0 h; r

( T- V- C( H( f, m& `6 m) q
' j0 N' N1 g) J2 S; _% O
) B8 u1 p$ d0 Tหลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติ
$ D; E( L+ a, R2 D( t0 Iหลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติได้แก่ โอวาทปาติโมกข์ หมายถึง หลักคำสอนคำสำคัญของพระพุทธศาสนาอันเป็นไปเพื่อป้องกัน และแก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตเป็นไปเพื่อความหลุดพ้น หรือคำสอน อันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา หลักธรรมประกอบด้วย
* N2 T3 |  ]0 n' E0 s& b$ H$ `7 M% B5 _! i" I4 H7 C
หลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธีการ ๖ ดังนี้8 ~6 t  d: f  v' F+ A5 g: k/ e0 {

/ @6 Q  A% n" L# B" ]* x1 @หลักการ ๓; w# x) }  Z$ _0 l' p
๑. การไม่ทำบาปทั้งปวง ได้แก่การงดเว้น การลด ละเลิก ทำบาปทั้งปวง ซึ่งได้แก่ อกุศลกรรมบถ ๑๐ ทางแห่งความชั่ว มีสิบประการ อันเป็น
4 o& b& I2 E5 I. g5 kความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจ ความชั่วทางกาย ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติ ผิดในกาม
+ W2 j8 f* j4 Sความชั่วทางวาจา ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดเพ้อเจ้อ
9 N$ q- X% m3 c- j% \ความชั่วทางใจ ได้แก่ การอยากได้สมบัติของผู้อื่น การผูกพยาบาท และความเห็นผิดจากทำนองคลองธรรม
+ v; s" V: w' @0 U/ G0 T6 e, P6 K  B- @  \0 B& l4 O9 _
๒. การทำกุศลให้ถึงพร้อม ได้แก่ การทำความดีทุกอย่างซึ่งได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นแบบของการทำฝ่ายดีมี ๑๐ อย่าง อันเป็นความดีทางกาย ทางวาจาและทางใจ8 k! x9 g, N- D# M; I+ p
7 o9 h2 K. I6 X
ความดีทางกาย ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ทำร้ายเบียดเบียนผู้อื่นมีแต่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน การไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ มาเป็นของตน มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และการไม่ประพฤติผิดในกาม
, [3 {+ Y7 e. Bการทำความดีทางวาจา ได้แก่ การไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ และไม่พูดเพ้อเจ้อพูดแต่คำจริง พูดคำอ่อนหวานพูดคำให้เกิดความสามัคคีและพูดถูกกาลเทศะ! `" a# g* t9 W5 u. T
การทำความดีทางใจ ได้แก่ การไม่โลภอยากได้ของของผู้อื่นมีแต่คิดเสียสละ การไม่ผูกอาฆาตพยาบาทมีแต่คิดเมตตาและ ปราถนาดีและมีความเห็นความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง ตามทำนองคลองธรรม เช่น เห็นว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว
& K+ `  i- b3 l( T# \4 V# l
* o6 d; S7 t  F1 W1 y: d% L3 o๓. การทำจิตให้ผ่องใส ได้แก่ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ปราศจากนวรณ์ซึ่งเป็นเครื่องขัดขวางจิตไม่ให้เข้าถึงความสงบ มี ๕ ประการ ได้แก่
# j) P: H4 i) u2 m! y' g. i) \$ P6 R. f! I1 X" x9 ?
๑. ความพอใจในกาม (กามฉันทะ)
# U4 I3 _6 [5 U9 s- H; d4 S( P๒. ความอาฆาตพยาบาท (พยาบาท)3 _( d3 f1 h8 q  ^
๓. ความหดหู่ท้อแท้ ง่วงเหงาหาวนอน (ถีนะมิทธะ). f: d% i. ~- g$ T
๔. ความฟุ้งซ่าน รำคาญ (อุทธัจจะกุกกุจจะ) และ: L* ^4 g) d  `1 I! Q
๕. ความลังเลสงสัย (วิกิจฉา) เช่น สงสัยในการทำความดีความชั่ว ว่ามีผลจริงหรือไม่ วิธีการทำจิตให้ปฏิบัติสมถะผ่องใส ที่แท้จริงเกิดขึ้นจากการละบาปทั้งปวง ด้วยการถือศืลและบำเพ็ญกุศล ให้ถึงพร้อมด้วยการ และวิปัสสนา จนได้บรรลุอรหัตผล 0 p# Q( u0 W* M* F+ V* U
* _! P0 e$ I+ G% T' I: z
อันเป็นความผ่องใสที่แท้จริง8 V8 T) m- o# O# x/ @
9 A. U1 o& g& Z2 W  w. f- }! b5 V
อุดมการณ์ ๔
( ~) C0 e, F6 ]( z; O3 w& }๑. ความอดทน ได้แก่ ความอดกลั้น ไม่ทำบาปทั้งทางกาย วาจา ใจ
$ ~7 X# m, n; I. t* u) A$ C๒. ความไม่เบียดเบียน ได้แก่ การงดเว้นจากการทำร้าย รบกวน หรือ เบียดเบียนผู้อื่น
- b: X, t" \1 z  B# w% i๓. ความสงบ ได้แก่ ปฏิบัติตนให้สงบทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ' M7 S% o4 u( E! i6 q) p! i
๔. นิพพาน ได้แก่ การดับทุกข์ ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นได้จาการดำเนินชีวิตตามมรรคมีองค์ ๘7 X8 ?6 F) ]/ L$ B

6 c. L3 V' |+ ^วิธีการ ๖9 m- [9 H* j; L- G( h
๑. ไม่ว่าร้าย ได้แก่ ไม่กล่าวให้ร้ายหรือ กล่าวโจมตีใคร
) A9 m( p* T  d1 v, R๒. ไม่ทำร้าย ได้แก่ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น
& i) L: G- j. e4 G  d3 T๓. สำรวมในปาติโมกข์ ได้แก่ ความเคารพระเบียบวินัย กฎกติกา กฎหมาย รวมทั้งขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีของสังคม
& g3 l4 T! ]8 H* X! D๔. รู้จักประมาณ ได้แก่ รู้จักความพอดีในการบริโภคอาหารหรือการใช้สอยสิ่งต่าง ๆ. m& u) q1 H2 g2 q
๕. อยู่ในสถานที่ที่สงัด ได้แก่ อยู่ในสถานที่สงบมีสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม6 W( I5 w% d6 |/ r' p
๖. ฝึกหัดจิตใจให้สงบ ได้แก่ฝึกหัดชำระจิตให้สงบมีสุขภาพคุณภาพและประสิทธิ$ I9 V. L4 i$ m3 f
ภาพที่ดี
# Z; |/ z! a( E( V1 N, E9 P1 d0 x+ C7 U! Z
ขอบคุณข้อมูลจาก : dhammajak.net/budday/maka.php
3 b9 A6 G6 T' E6 Q! A* I( S, P) S: y1 j/ Y6 Z" x+ R% q
ที่มา : http://campus.sanook.com/910849/วันมาฆบูชา/